Nội dung chính
Giới thiệu
Thị trường đầu tư Việt – EU đang mở ra cơ hội mới, nhưng đồng thời tiềm ẩn rủi ro tài chính trong các vụ tranh chấp. Cơ chế third‑party funding (tài trợ bên thứ ba) được nêu rõ trong Điều 3.28 Chương 3 EVIPA, cho phép nhà đầu tư giảm đáng kể gánh nặng chi phí pháp lý khi tranh tụng tại EU.
1. Định nghĩa và cơ chế hoạt động
Theo EVIPA, một bên thứ ba tài trợ là tổ chức không tham gia tranh chấp nhưng ký hợp đồng tài trợ chi phí tố tụng cho một bên tranh tụng và sẽ nhận thù lao khi bên nhận tài trợ thắng kiện.[1]
Ai có thể là nhà tài trợ?
- Các quỹ đầu tư chuyên về tranh chấp (Burford Capital, Omni Bridgeway, Harbour Litigation Funding, …)
- Ngân hàng, tổ chức tín dụng, công ty bảo hiểm
- Công ty mẹ hoặc công ty con của bên tranh chấp
Hình thức thù lao
Thù lao thường dựa trên kết quả vụ việc: fixed fee, % bồi thường, hoặc kết hợp. Theo báo cáo của Civil Justice Council (2025), nhà tài trợ nhận từ 15‑50% số tiền thu hồi, thậm chí gấp ba lần vốn đầu tư nếu thắng kiện.[2]
2. Các mô hình tài trợ phổ biến
- Bảo hiểm rủi ro kiện tụng: Bảo hiểm chi trả chi phí pháp lý và/hoặc chịu trách nhiệm chi phí đối phương nếu không thắng.
- Vay truyền thống / đầu tư vốn cổ phần: Nhà tài trợ cung cấp vốn dưới dạng khoản vay hoặc góp vốn, có thể là công ty mẹ, cổ đông, hoặc ngân hàng.
- Phí thành công (contingency fee): Luật sư nhận thù lao chỉ khi thắng kiện, đôi khi tự chi trả chi phí tố tụng để tăng tỷ lệ phí thành công.
3. Những lưu ý pháp lý khi ký Thỏa thuận tài trợ
Luật áp dụng: Do chưa có quy định toàn cầu, các bên nên chọn luật của một quốc gia có hệ thống bảo vệ minh bạch (ví dụ: luật Anh‑Scotland hoặc luật Hà Lan) để tránh bất lợi.
Tiêu chí chọn nhà tài trợ: Đánh giá năng lực tài chính, uy tín, kinh nghiệm trong lĩnh vực tương tự; yêu cầu mức vốn tối thiểu và quyền kiểm tra hợp đồng trước khi ký.
Công bố thông tin: EVIPA yêu cầu các bên thông báo tên, địa chỉ và bản chất của Thỏa thuận tài trợ cho Hội đồng Trọng tài, nhằm ngăn xung đột lợi ích.[3]
Bảo mật: Vì EVIPA không quy định bảo mật cho bên thứ ba, các bên nên bổ sung điều khoản bảo mật trong hợp đồng để bảo vệ thông tin vụ việc.
4. Đánh giá tổng thể
Third‑party funding mở ra một kênh tài chính mới cho doanh nghiệp Việt, giúp họ tiếp cận hệ thống tư pháp EU mà không phải chịu gánh nặng chi phí ban đầu. Tuy nhiên, rủi ro vẫn tồn tại nếu không nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ, đặc biệt trong việc lựa chọn luật áp dụng và quản trị xung đột lợi ích.
Doanh nghiệp cần:
- Thẩm định kỹ nhà tài trợ (tài chính, uy tín, lịch sử thắng kiện).
- Đàm phán rõ ràng các điều khoản thù lao và bảo mật.
- Tham khảo ý kiến luật sư có kinh nghiệm quốc tế.
Kết luận
Với EVIPA đã được phê chuẩn, tài trợ bên thứ ba sẽ trở thành một công cụ chiến lược cho các nhà đầu tư Việt, vừa giảm rủi ro tài chính, vừa tạo cơ hội tiếp cận thị trường EU. Để tận dụng tối đa, doanh nghiệp cần chuẩn bị pháp lý chặt chẽ và hợp tác với các nhà tài trợ uy tín.
(*) Bài viết được chuẩn bị bởi Global Vietnam Lawyers.
[1] Civil Justice Council, Review of Litigation Funding – Interim Report (2025)
[3] Điều 3.37 Chương 3 EVIPA.
