Hiện tượng AI “ngầm” hay còn gọi là shadow AI đang ngày càng lan rộng trong các doanh nghiệp trên toàn cầu, đặc biệt là trong các ngành ngân hàng và viễn thông. Theo một khảo sát gần đây của BCG thực hiện trên hơn 10.600 nhân viên tại 11 quốc gia, hơn một nửa (54%) số người được hỏi cho biết họ sẽ sử dụng các công cụ AI ngay cả khi không được phép hoặc không có sự hỗ trợ chính thức từ công ty.

Nhóm tuổi Gen Z và Millennials là những người dẫn đầu xu hướng “vượt rào” này, với 62% chấp nhận tự sử dụng AI bên ngoài hệ sinh thái của doanh nghiệp, cao hơn 19 điểm phần trăm so với các nhóm tuổi khác. Điều này đặt ra những thách thức lớn cho các tổ chức, đặc biệt là về quản lý rủi ro và tuân thủ quy định.

Các ngành như ngân hàng và viễn thông đặc biệt dễ bị tổn thương do phải quản lý dữ liệu nhạy cảm, hạ tầng on-premise lạc hậu và chính sách siết chặt quá mức. Đáng chú ý, việc sử dụng AI không được phê duyệt đã tăng trưởng 250% chỉ trong năm qua tại các ngành này.

Về rủi ro pháp lý và tuân thủ, Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam đã tạo ra khung pháp lý chặt chẽ. Đặc biệt, việc chuyển dữ liệu cá nhân ra nước ngoài thông qua các công cụ AI không được kiểm soát có thể kích hoạt các điều khoản xử phạt nghiêm khắc nhất của nghị định này.

Để giải quyết vấn đề này, các tổ chức cần chuyển từ tư duy “cấm đoán” sang “quản lý thông minh” để kiểm soát rủi ro mà vẫn tận dụng được tiềm năng của công nghệ. Điều này đòi hỏi sự kết hợp khéo léo giữa chính sách thông minh, công nghệ phù hợp và văn hóa tổ chức mở.

Một số giải pháp toàn diện có thể được áp dụng để quản lý shadow AI, bao gồm xây dựng khung chính sách “mở nhưng có lan can”, triển khai hạ tầng AI nội bộ tiện lợi và xây dựng văn hóa minh bạch và đào tạo liên tục. Bên cạnh đó, công nghệ hỗ trợ như Data Loss Prevention (DLP) cho AI và SIEM tích hợp AI cũng cần được nâng cấp để phát hiện và ngăn chặn việc sử dụng AI không được phê duyệt.

Chiến lược triển khai cần được thực hiện theo các giai đoạn, bao gồm đánh giá và lập kế hoạch, triển khai hạ tầng, đào tạo và triển khai. Tóm lại, việc quản lý shadow AI đòi hỏi sự kết hợp giữa chính sách thông minh, công nghệ phù hợp và văn hóa tổ chức mở.

Doanh nghiệp nên bắt đầu từ việc xây dựng chính sách rõ ràng, đầu tư vào hạ tầng AI an toàn, và quan trọng nhất là nuôi dưỡng văn hóa minh bạch – nơi nhân viên cảm thấy được hỗ trợ thay vì bị trừng phạt khi sử dụng AI một cách có trách nhiệm. Bằng cách áp dụng các giải pháp này, các tổ chức có thể tận dụng được tiềm năng của AI trong khi vẫn đảm bảo được sự tuân thủ và quản lý rủi ro.

BCG và các chuyên gia trong ngành đang tích cực nghiên cứu và phát triển các giải pháp để hỗ trợ doanh nghiệp trong việc quản lý shadow AI. Thông tin chi tiết về các giải pháp này có thể được tìm thấy trên trang web của BCG và các nguồn tin cậy khác.

Cuốn sách này không đơn thuần chạy theo các trào lưu quản trị hiện đại hay vay mượn các lý thuyết từ nước ngoài. Thay vào đó, nó tập trung ghi lại những trải nghiệm thực tế và được xây dựng thành một tư duy hệ thống toàn diện. Nội dung của cuốn sách bao gồm các khía cạnh quan trọng như hoạch định mục tiêu, dự báo rủi ro, điều chỉnh kế hoạch và đặc biệt nhấn mạnh vào “kiến tạo động” – một khái niệm được Việt hóa từ năng lực đổi mới trong môi trường bất định.

Với cách tiếp cận thực tế và dựa trên kinh nghiệm, cuốn sách mang đến cho người đọc những bài học quý giá và trực tiếp từ thực tiễn quản trị. Qua đó, người đọc có thể hiểu rõ hơn về cách xây dựng và phát triển tư duy hệ thống, từ việc đặt ra mục tiêu phù hợp, dự đoán và quản lý rủi ro, đến việc điều chỉnh kế hoạch linh hoạt trong bối cảnh thay đổi không ngừng.

Một trong những điểm nổi bật của cuốn sách là việc nhấn mạnh vào khái niệm “kiến tạo động”. Đây là năng lực đổi mới quan trọng giúp các tổ chức và cá nhân có thể tồn tại và phát triển trong môi trường bất định và cạnh tranh cao. Bằng cách tập trung vào phát triển năng lực này, cuốn sách hướng dẫn người đọc cách tạo ra động lực cho sự đổi mới và phát triển bền vững.

Tổng quan, cuốn sách cung cấp một cái nhìn tổng thể và sâu sắc về quản trị thông qua lăng kính của thực tiễn và đổi mới. Với cấu trúc thành tư duy hệ thống và nội dung đa dạng, cuốn sách chắc chắn sẽ là một nguồn tài liệu bổ ích cho những ai quan tâm đến lĩnh vực quản trị và phát triển tổ chức.