Luật Xây dựng sửa đổi, có hiệu lực từ 1/7/2026, hứa hẹn xóa bỏ nhiều rào cản pháp lý, đồng thời mở ra cơ hội giảm thiểu rủi ro cho các dự án đầu tư xây dựng.

Gỡ nhiều nút thắt trong đầu tư xây dựng

Ý kiến của các chuyên gia tại Hội thảo quốc gia về Luật Xây dựng 2025 (được tổ chức cuối tuần qua) cho thấy, sau khi Luật mới có hiệu lực, các doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể thời gian và chi phí cho việc chuẩn bị hồ sơ, đồng thời giảm thiểu các tranh chấp phát sinh do quy định mơ hồ.

Ông Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), nêu rõ rằng “nhiều bất cập trong luật hiện hành đã khiến các doanh nghiệp phải “bó tay” trước những quy định không phù hợp thực tiễn”. Ông đưa ra ví dụ thực tế: doanh nghiệp Hàn Quốc muốn xây dựng một cầu nối hai nhà máy trong khu công nghiệp đã phải chờ nhiều năm mới được cấp phép.

Những cải cách trọng tâm của Luật Xây dựng sửa đổi

Ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) chia Luật mới thành ba nhóm chính:

• Đổi mới phương thức quản lý đầu tư: Tối ưu hoá quy trình phê duyệt dự án công, PPP và đầu tư kinh doanh; giảm thiểu các bước trung gian.
• Đơn giản hoá thủ tục hành chính: Loại bỏ yêu cầu “điều kiện năng lực” cho tổ chức; đánh giá năng lực cá nhân dựa trên hồ sơ và kinh nghiệm; mở rộng các trường hợp miễn giấy phép xây dựng.
• Phân định trách nhiệm và quản lý chi phí: Rõ ràng hơn về sự kiện bất khả kháng và hoàn thành cơ bản; cho phép tính toán chi phí đầu tư theo từng giai đoạn thay vì “tính đúng tính đủ” một lần.

Đối với các dự án đầu tư công, Luật mới quy định cụ thể quy trình thẩm định, thẩm tra và quyết định đầu tư, giúp tăng tính minh bạch và giảm thời gian phê duyệt.

Quản lý chi phí và hợp đồng theo chuẩn mới

Ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng) giải thích rằng chi phí đầu tư sẽ được tính toán dần theo từng giai đoạn thiết kế, cho phép chủ đầu tư cập nhật dự toán một cách chính xác hơn và giảm thiểu sai lệch so với thực tế.

Đồng thời, Luật mới đưa ra quy định mới về định mức, đơn giá và chứng chỉ hành nghề, giúp thị trường xây dựng áp dụng mức giá công bằng, phản ánh đúng công nghệ và đặc thù dự án.

Kiểm soát rủi ro pháp lý trong dự án

Việc chuyển từ “tiền kiểm” sang “quản trị rủi ro” đặt ra yêu cầu mới cho các bên tham gia: cần có kiến thức pháp lý sâu rộng, khả năng soạn thảo hợp đồng chi tiết và công cụ quản lý chi phí hiệu quả.

PGS. TS. Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh, các dự án có quy mô lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng thường gặp rủi ro ở nhiều lớp – từ thiết kế hợp đồng, phân bổ trách nhiệm đến xử lý tranh chấp. Do đó, việc xây dựng hợp đồng chuẩn, có tính dự báo cao là chìa khóa giảm thiểu tranh chấp.

Luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết các tranh chấp thường xoay quanh điều kiện thanh toán, quyết toán và thời gian hoàn thành công việc. Vì vậy, các điều khoản về tiến độ và thanh toán cần được quy định rõ ràng, kèm theo cơ chế phạt và thưởng hợp lý.

Để tận dụng tối đa lợi thế của Luật mới, doanh nghiệp cần:

• Theo dõi và cập nhật kịp thời các thông tư hướng dẫn của Bộ Xây dựng.
• Đầu tư vào đào tạo đội ngũ pháp lý và kỹ thuật về soạn thảo hợp đồng.
• Thiết lập quy trình quản trị rủi ro nội bộ, bao gồm đánh giá định kỳ và báo cáo cho ban lãnh đạo.

Kết luận và hướng đi tiếp theo

Luật Xây dựng sửa đổi 2026 mở ra một môi trường pháp lý thuận lợi hơn, nhưng cũng đòi hỏi các bên phải nâng cao năng lực quản trị rủi ro và chuẩn hoá hợp đồng. Khi các quy định được thực thi đồng bộ, chúng ta có thể kỳ vọng giảm đáng kể số lượng tranh chấp tại VIAC và tăng hiệu quả đầu tư.

Quý độc giả có ý kiến gì về các thay đổi này? Hãy để lại bình luận hoặc chia sẻ bài viết để cùng nhau tạo nên một môi trường xây dựng minh bạch và hiệu quả hơn.