Nội dung chính
Greenland đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc tranh đấu địa chính trị khi Tổng thống Donald Trump khẳng định Mỹ cần sở hữu hòn đảo này vì an ninh quốc gia.
Trump tái khẳng định mong muốn sáp nhập Greenland
Vào ngày 22/12, Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai tuyên bố “Chúng tôi cần Greenland vì an ninh quốc gia, không phải vì khoáng sản” sau khi bổ nhiệm Thống đốc Louisiana Jeff Landry làm đặc phái viên về Greenland. Đây là động thái mạnh mẽ nhất của Trump trong nỗ lực đưa hòn đảo tự trị của Đan Mạch vào lãnh thổ Mỹ, một ý tưởng ông đã đề cập ngay từ đầu nhiệm kỳ nhưng đã bị lùi lại trong năm qua.
Phản ứng của Greenland và Đan Mạch
Quyết định bổ nhiệm đặc phái viên ngay lập tức gặp phải phản ứng dữ dội từ Thủ hiến Greenland Jens‑Frederik Nielsen và Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, những người nhấn mạnh quyền tự quyết của người dân Greenland và khẳng định Mỹ không có quyền can thiệp.
Vivian Motzfeldt, lãnh đạo cơ quan ngoại giao Greenland, cho biết đã gặp Đại sứ Mỹ Ken Howery nhưng không nhận được lời giải thích rõ ràng về việc lựa chọn Landry. “Không có gì thay đổi ở Greenland. Tương lai của chúng tôi do người dân Greenland quyết định. Chúng tôi không phải người Đan Mạch, không phải người Mỹ và không mong muốn trở thành như vậy,” bà Motzfeldt nhấn mạnh vào ngày 23/12.
Chiến lược an ninh và tài nguyên
Greenland sở hữu trữ lượng khoáng sản dồi dào: kẽm, lithium, graphite, niken và đồng – những nguyên liệu then chốt cho công nghệ hiện đại. Dù vậy, Trump lại tránh đề cập đến giá trị kinh tế, thay vào đó nhấn mạnh “Nếu nhìn vào Greenland, bạn sẽ thấy tàu Nga và Trung Quốc xuất hiện khắp nơi. Chúng ta phải có được nó”.
Chuyên gia Christopher Chivvis, giám đốc Chương trình Quản trị Quốc gia Mỹ tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (CEIP), cảnh báo: “Nếu Mỹ tiếp tục thúc ép, phản ứng từ châu Âu và cộng đồng quốc tế sẽ càng dữ dội, có thể dẫn đến một thời đại mới nơi các chuẩn mực chủ quyền bị thách thức.”
Kịch bản tương lai và phản ứng quốc tế
Đan Mạch đã triệu tập Đại sứ Mỹ Ken Howery để yêu cầu giải thích, trong khi một số quốc gia châu Âu như Pháp và Thụy Điển tái khẳng định chủ quyền lãnh thổ của Greenland. Các nghị sĩ Đảng Dân Chủ tại Hoa Kỳ cũng cảnh báo rằng việc Trump đẩy mạnh quan hệ với Greenland có thể làm hỏng mối quan hệ với các đồng minh NATO.
Phó Tổng thống JD Vance đã thăm Căn cứ Không gian Pituffik vào cuối tháng 3, chỉ trích Đan Mạch vì không ưu tiên an ninh Greenland. Ngay sau đó, Thủ tướng Đan Mạch Frederiksen tới hòn đảo và tuyên bố “Mỹ không thể thôn tính Greenland” đồng thời nhấn mạnh nhu cầu tăng cường an ninh Bắc Cực giữa Đan Mạch và Greenland.
Quan điểm chuyên gia và các kịch bản giải quyết
Marc Jacobsen, phó giáo sư tại Học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch, cho rằng bổ nhiệm Landry và nhà đầu tư Thomas Dans là những yếu tố mới trong chiến lược Mỹ, nhưng chúng có thể phản tác dụng vì người dân Greenland ngày càng coi Mỹ là đối thủ. “Nếu chúng ta thuyết phục Đan Mạch ký một thỏa thuận quốc phòng mới giữa ba bên, Trump có thể đạt được một chiến thắng hình thức, nhưng giá thành sẽ rất cao,” ông nói.
Trong khi một bộ phận nhỏ dân cư Greenland ủng hộ độc lập hoàn toàn khỏi Đan Mạch, đa số vẫn phản đối việc sáp nhập vào Mỹ, lo ngại mất đi quyền tự quyết và những lợi ích kinh tế lâu dài từ nguồn tài nguyên phong phú.
Như Jacobsen dự đoán, Đan Mạch còn có thời gian để ngăn chặn tham vọng của Trump bằng cách đề xuất một thỏa thuận an ninh đa phía, cho phép Mỹ duy trì hiện diện quân sự nhưng không chiếm đoạt chủ quyền.
Vũ Hoàng (Theo Hill, AFP, Reuters)
