Ngành xây dựng hiện đang đứng trước một thách thức lớn là giảm thiểu tác động môi trường và chủ động hấp thụ, lưu trữ khí CO2 từ khí quyển. Với mức tiêu thụ năng lượng lên đến 32% toàn cầu và đóng góp 34% vào tổng lượng phát thải toàn cầu, ngành này cần đẩy mạnh các biện pháp giảm phát thải một cách đáng kể. Trong bối cảnh đó, vật liệu xây dựng phát thải âm (carbon-negative materials) đang nổi lên như một giải pháp hứa hẹn giúp giảm thiểu tác động môi trường.
Vật liệu phát thải âm được hiểu là những vật liệu có khả năng hấp thụ và lưu trữ nhiều CO2 hơn lượng phát thải trong suốt vòng đời của chúng. Xu hướng này không chỉ đơn thuần là đổi mới công nghệ mà còn phản ánh áp lực từ thị trường tài chính xanh. Các báo cáo ESG (Environmental, Social, and Governance) ngày càng chú trọng đến phát thải embodied carbon trong vật liệu xây dựng. Cơ chế Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) của Liên minh Châu Âu (EU) đang tạo ra động lực cho việc giảm phát thải trong sản xuất xi măng và thép, thúc đẩy sự phát triển của các vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường.
Một số công nghệ vật liệu phát thải âm hiện nay bao gồm công nghệ CCU Concrete (Carbon Capture and Utilization), vật liệu composite mycelium, và cát olivine. Công nghệ CCU Concrete tích hợp CO2 được thu giữ vào vật liệu tái chế trong quá trình sản xuất, giúp giảm sự phụ thuộc vào vật liệu nguyên sinh và tạo ra dấu chân carbon âm cho các dự án xây dựng bền vững. Những công nghệ này không chỉ giúp giảm phát thải mà còn mở ra những cơ hội mới cho ngành xây dựng.
Tuy nhiên, vật liệu xây dựng phát thải âm vẫn đối mặt với nhiều thách thức đáng kể trong quá trình thương mại hóa. Chi phí cao và thiếu tiêu chuẩn, định nghĩa thống nhất toàn cầu là những rào cản chính. Để thúc đẩy sự phát triển của ngành này, các chính phủ cần thiết kế và thực hiện các chính sách khuyến khích phù hợp, hỗ trợ tài chính và tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng rộng rãi.
Cơ hội thương mại hóa đang mở ra thông qua các kênh tài chính xanh. Chương trình Tài chính Xanh của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP FI) ghi nhận sự gia tăng đáng kể trong các cải cách chính sách và quy định trên toàn thế giới, khi nhiều quốc gia thiết lập các khung tài chính net-zero. Thị trường CBAM mở rộng cũng tạo động lực đầu tư vào vật liệu carbon-negative, giúp các doanh nghiệp có thể tiếp cận các nguồn tài chính xanh để phát triển và sản xuất.
Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại Hội nghị Thượng đỉnh về Biến đổi Khí hậu (COP26), và đã thiết lập các chương trình quốc gia bao gồm Chiến lược Tăng trưởng Xanh và một số kế hoạch thực hiện liên quan. Việc cập nhật Đóng góp Quốc gia dự kiến (NDC 3.0) vào năm 2025 sẽ giúp Việt Nam tích hợp các mục tiêu giảm phát thải carbon trong ngành xây dựng vào chiến lược khí hậu quốc gia. Với những nỗ lực này, Việt Nam có thể tận dụng cơ hội từ các nguồn tài chính xanh quốc tế và tiến gần hơn đến mục tiêu phát triển bền vững.
